چیلله گئجه سی(شب یلدا)در ینگی اسپیران سفیدان جدید

چیلله گئجه سی همان شب یلدا است در روستای ینگی اسپیران شبی که با رسم و رسوم و باور ها گره خورده است تا جشنی باشد برای مردم این دیار در بلند ترین شب سال.شبی که بهانه ای است برای جمع شدن در خانه های بزرگان .

در اسپیران کمتر کسی است که چیلله گئجه سی را تنها به سر کند چرا که آذربایجانی ها این شب را همچون بسیاری از ایرانیان بهانه ای قرار داده اند برای همدلی هایشان.

چیلله در زبان ترکی به معنای چهل است ودر بسیاری از گفته ها به معنی وقت هم تعبیر شده است و مردم این استان دو ماه اول زمستان را دو قسمت تقسیم می کنند که 40 روز اول را چیلله بزرگ و 20 روز دیگر را چیلله کوچک می نامند.

چیلله اولین روز از چیلله بزرگ است که در این چهل روز هوا سرد است اما با اتمام آن چله کوچک شروع می شود که پر برف تر و سرد تر است.

طبق رسومات، خانواده داماد در دوران نامزدی در چیله گئجه سی خونچا(مجموعه ای از هدیه های مختلف) به خانه عروس می برند که اغلب شامل هندوانه تزئین شده ، شیرینی، پشمک، آجیل ، انوع مختلف میوه ها، لباس گرم و کادو هایی است که فامیل ها برای این مراسم آورده اند .در این شب فامیل های خانواده داماد در منزل آنها جمع می شود و همه با هم به منزل عروس می روند خانواده عروس نیز میهمانی ترتیب می دهد و از میهمانان با میوه و شیرینی و آجیل پذیرایی می کند و در آخر شب، عروس به همراه خانواده داماد به منزل آنها می رود.ولی این روز های کمی رسومات تغییر کرده است و هر دو خانواده خونچا(مجموعه ای از هدایای مختلف ) به خانه یکدیگر می برند.همچنین پدر عروس در نخستین سال ازدواج زوج ها ، قبل از غروب آفتاب سهم دختر و دامادش را که شامل هندوانه، میوه، آجیل، شیرینی، و کادو های دیگر است به خانه دخترش می فرستد.خوردن قارپیز( هندوانه) در این شب از مهمترین رسومات است و مردم اسپیران معتقد هستند اگر در این شب قارپیز بخورند از سرمای زمستان در امان خواهند بود و سرما برای آنها تاثیری نخواهد داشت.دیگر میوه ثابت این شب انار است که نمادی از زایش و تولد را می رساند.در کنار قارپیز، پشمک، مغز گردو و بادام ، لبو، باقلا ، کشمش از دیگر خوراکی ها این شب است .گفتن تاپماجا (چیستان)، بایاتی و فال گرفتن با این بایاتی ها از جمله رسومات تاریخی مردم اسپیران است که همچنان نیز در برخی از خانواده ها هنوز رواج دارد.در منزل پدر بزرگ ها مادر بزرگ ها، شام این شب کوفته است که در داخل آن مخلفاتی می گذارند و کوفته های بزرگی می پزند که می تواند بیش از پنج را نفر را سیر کند .اميرارسلان، کوراوغلو، داستانهاي عاشيقي از جمله قصههايي بود که با تکرار در شبهاي طولاني زمستان دوران گذشته به ويژه شب چله سينه به سينه به نسل امروز منتقل شده است ولی امروز کمتر در این شب ها به این داستانها اشاره می شود.در منزل پدر بزرگ ها مادر بزرگ ها، شام این شب کوفته است که در داخل آن مخلفاتی می گذارند و کوفته های بزرگی می پزند که می تواند بیش از پنج را نفر را سیر کند.در گذشته ها مراسمات این شب دور کرسی ها برگزار می شد و بر گرمای این شب و در کنار هم بودن ها می افزود.ولی امروز در کمتر جایی می توان سراغ از کرسی گرفت ولی در روستا های کوچتر باز هستند روستاهایی که این شب را دور کرسی به سر می برند.

منبع بر گرفته از تحقیق میدانی

چیلله در ادبیات آذربایجان:

شهریار؛ شاعر شیرین سخن آذربایجان شبنشینیهای زمستان و نقل داستانها و روایات را در منظومه پایدار «حیدربابایه سلام» چنین به تصویر منظوم کشیده است:

قــــاریننه گئجـه نــاغیل دینـــده
کولک قالخوب قاپ باجانی دوینده
من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم
بیر گول آچوب اوندان سورا سولیدیم

در میان عامه مردم نیز «بایاتی»ها و اشعار منظوم متنوعی رواج دارد که از جمله آنها میتوان به این «بایاتی» اشاره کرد:

چیله چیخار بایراما بیر آی قالار
پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار
گئدر باخار گودول ده یارماسینا
باخ فلکین گردش و غوغاسینا

برچسبها: چیلله گئجه سی, شب یلدا, در ینگی اسپیران سفیدان جدید